حملونقل هوایی
حملونقل هوایی چیست؟
به هر نوع انتقال بار بهوسیله هواپیما از یک نقطه به نقطهی دیگر را حملونقل هوایی میگویند. این روش یکی از رایجترین روشهای حملونقل بینالمللی و داخلی است. البته هواپیمای باربری نسبت به نوع عادی تفاوتهایی در ساختار دارد. میزان پهنای هواپیمای باربری نسبت به نوع عادی آن بیشتر است، همچنین تعداد چرخهای آنها بیشتر است و دربهای بزرگتری دارند تا بتوان بارهای مختلف را بهراحتی در داخل آنها قرارداد و در حین حمل آنها دچار دردسر یا مشکلی نشوید.
نگاهی به تاریخچه حمل و نقل هوایی
امروزه حملونقل هوایی بهعنوان یکی از سریعترین و مطمئنترین روشهای جابهجایی کالا و مسافر در دنیای مدرن، به استانداردی جهانی تبدیل شده است. از واردکنندگان موبایل و قطعات الکترونیکی گرفته تا کالاهای فاسدشدنی و خطرناک، همه به این صنعت، خدمات و تاریخچه حمل و نقل هوایی وابسته بوده و به دنبال جابهجایی کالاهای با ارزش و حساس خود در کوتاهترین زمان ممکن به مقصد، هستند.
این سیستم از زمان ظهور خود، تحولات عظیمی را تجربه کرده، از آغاز پروازهای باربری اولیه تا توسعه ناوگانهای هوایی مدرن و بهرهبرداری از فناوریهای نوین، حمل هوایی همواره در حال تکامل بوده است. با گسترش شبکههای هوایی و رشد تقاضا برای خدمات سریع و مطمئن، نقش حملونقل هوایی در ایجاد یکپارچگی اقتصادی و جهانیشدن بیشتر از پیش نمایان شده است. اما این صنعت چگونه آغاز شد و چه تحولات مهمی را پشت سر گذاشت؟
تاریخچه حمل و نقل هوایی
این صنعت از اوایل قرن بیستم آغاز شد و بهسرعت درحالرشد و توسعه بوده است. نخستین پرواز باربری هوایی در تاریخ ۷ نوامبر ۱۹۱۰ میلادی در ایالات متحده آمریکا انجام شد. خلبانی به نام فیلیپ اروین پاملی با یک هواپیمای ساخت شرکت رایت، مسیری را بین کلمبوس و دیتون در اوهایو طی کرد. این پرواز که حاوی بستهای از ابریشم به وزن ۲۰۰ پوند بود، نهتنها نشاندهنده آغاز عصر جدیدی در تاریخچه حملونقل هوایی بود، بلکه رکوردی برای مدتزمان پیمایش ۵۷ دقیقهای خود به ثبت رساند.
پس از این رویداد، صنعت حملونقل هوایی بهسرعت گسترش یافت. در دهههای ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰، شرکتهای هواپیمایی بهتدریج خدمات مسافری و باربری خود را افزایش دادند و کشورهای مختلف شروع به ایجاد ناوگانهای هوایی و فرودگاههای مدرن کردند.
اولین پرواز رسمی پست هوایی
در حقیقت، نخستین پرواز رسمی پست هوایی در تاریخ ۱۸ فوریه ۱۹۱۱، در هند انجام شد که بهعنوان یک رویداد کلیدی در این زمینه شناخته میشود. این پرواز که از الله آباد به ناینی انجام شد، ۶۵۰۰ نامه را در فاصله ۱۳ کیلومتری جابهجا کرد و توسط خلبان هنری پیکه انجام شد و آغازگر یک عصر جدید در حملونقل پستی بود. در این پرواز، نامهها و بستههای پستی بهصورت هوایی منتقل شدند و این اقدام بهوضوح نشاندهنده پتانسیل بالای حملونقل هوایی برای تسهیل جابهجایی سریع و ایمن پست بود. با موفقیت این پرواز، کشورهای دیگر نیز شروع به توسعه خدمات پست هوایی کردند و این روند بهسرعت در سطح جهانی گسترش یافت.
نخستین سرویس ارسال پست هوایی
پس از موفقیت اولین پرواز پست هوایی، کشورهای مختلف به توسعه سرویسهای ارسال پست هوایی پرداختند. نخستین سرویس ارسال پست هوایی در بریتانیا در تاریخ ۹ سپتامبر ۱۹۱۱ راهاندازی شد. این سرویس در حومه لندن، در هاندون و اداره پست Postmaster General در وینزور، بهعنوان بخشی از مراسم جشن قهرمانی «شاه جورج پنجم» برگزار گردید. سرویس پست هوایی برای مدت کمتر از یک ماه فعال بود و توانست ۳۵ بسته پستی را در ۱۶ پرواز به مقصد برساند.
همچنین، ایالات متحده آمریکا در دهه ۱۹۲۰، با راهاندازی سرویسهای پست هوایی، به یکی از پیشگامان این صنعت تبدیل شد. در این زمان، شرکتهای هوایی بزرگ مانند “یونیون پسیفیک” و “آمریکن ایرویز” به این حوزه وارد شدند و خدمات خود را به طور گستردهای گسترش دادند. کارفرمایان و صاحبان صنایع متوجه شدند که هواپیما میتواند محمولههای باارزش و کمحجم را بسیار سریعتر از روشهای سنتی مانند قطار و کشتی حمل کند.
از سویی نخستین پروازهای تجاری نهتنها شامل ارسال پست، بلکه حمل کالاهای تولیدی و حتی نسخههای اصلی فیلمهای سینمایی نیز بودند. این تحولات نشاندهندهی آغاز عصر جدیدی در صنعت حملونقل هوایی است که بهتدریج زمینهساز ایجاد زیرساختهای حملونقل مدرن و جهانی شد.
کنوانسیونهای حملونقل هوایی
با رشد روزافزون حملونقل هوایی، نیاز به وجود قوانین و مقررات بینالمللی در این حوزه بیشازپیش احساس شد. در سال ۱۹۲۹، کنوانسیون ورشو بهعنوان یک سند قانونی مهم در زمینه حملونقل هوایی بینالمللی به تصویب رسید. هدف این کنوانسیون، تعیین مسئولیت متصدیان حملونقل هوایی و حفاظت از حقوق مسافران و بارها بود.
کنوانسیون ورشو ۱۹۲۹
کنوانسیون ورشو به کشورهای امضاکننده این امکان را میدهد که مسئولیتهای خود را در قبال حوادث مختلف مشخص کنند. این سند بهطور خاص بر روی جبران خسارت به مسافران و بارها در صورت بروز حوادث و مشکلات تأکید دارد. بااینحال، با گذر زمان و افزایش پیچیدگیهای حملونقل هوایی، این کنوانسیون نیاز به تجدیدنظر داشت.
کنفرانس بینالمللی حقوق خصوصی هوایی، مونترآل (۱۹۹۹)
در ادامه، کنوانسیون مونترآل بهعنوان جایگزینی برای کنوانسیون ورشو وضع شد و در سال ۱۹۹۹ به تصویب رسید. این کنوانسیون تغییرات مهمی در قوانین مسئولیت متصدیان حملونقل هوایی ایجاد کرد و بهویژه بر روی حقوق مسافران و بارها تأکید بیشتری داشت. این کنوانسیون شامل مقرراتی برای جبران خسارتهای ناشی از تأخیر، آسیب یا گمشدن بار است.
تاریخچه حمل و نقل هوایی ایران
در ایران از اوایل قرن بیستم توسعه صنعت و تاریخچه حمل و نقل هوایی شروع و نخستین پرواز تجاری در ایران در سال ۱۹۴۶ انجام شد. همچنین، شرکت ملی هواپیمایی ایران که بهاختصار “هما” نامیده میشود، در سال ۱۹۴۴ تأسیس شد و به یکی از بزرگترین و معمتبرترین شرکتهای هواپیمایی در خاورمیانه تبدیل گردید.
باتوجهبه موقعیت جغرافیایی ایران، این کشور بهعنوان یک مرکز ترانزیت برای پروازهای بینالمللی شناخته میشود. در دهههای اخیر نیز، با افزایش تقاضا برای خدمات حملونقل هوایی، شرکتهای جدیدی در ایران تأسیس شده و خدمات متنوعتری در زمینه حملونقل بار و مسافر ارائه میدهند.
توسعه فرودگاهها و ناوگان هوایی نیز از دیگر عوامل مؤثر در رشد صنعت حملونقل هوایی در ایران بوده است. فرودگاههای بینالمللی مانند فرودگاه امام خمینی (ره) بهعنوان دروازه اصلی ورود و خروج مسافران و کالاها به کشور عمل میکنند.
چه بارهایی را میتوان با استفاده از روش حملونقل هوایی جابهجا کرد؟
از بارهای معمولی و حجیم گرفته تا حیوانات زنده و بارهای فاسدشدنی همه به روش هوایی امکان حمل آنها وجود دارد. در اینجا انواع بارهایی که توسط هواپیما حمل میشوند را آوردهایم.
۱. بارهای معمولی: بارهای معمولی عبارتاند از لوازم ساختمانی، ابزارآلات، لوازمیدکی، لوازم الکتریکی، صنایعدستی، محصولات پلاستیکی، لوازم شخصی به جز لوازم آرایشی بهداشتی، لوازم منزل به جز شکستنیها، کتاب و کاغذ.
۲. بارهای حجیم و سبک: کالاهایی که دارای حجم زیادی هستند اما وزن کمی دارند.
۳. بارهای فاسدشدنی: بارهای فاسدشدنی عبارتاند از: انواع گوشتها، سبزیجات، گلوگیاه، محصولات لبنی و…
۴. بارهای خطرناک: بارهای خطرناک عبارتاند از: مواد منفجره، اسیدها و غیره هستند.
۵. بارهای باارزش: بارهای باارزش عبارتاند از: طلا، نقره و غیره که ارزش بالایی دارند.
۶. بار اجساد: کلیه اجسادی که با هواپیما حمل میشوند باید از طریق سازمانهای مربوطه هماهنگ شوند.
۷. بار حیوانات زنده: بار حیوانات شامل سگ، گربه، پرندگان و دیگر حیوانات اهلی و خانگی هستند.
انواع روشهای حملونقل هوایی
روش حملونقل هوایی بر اساس سه فاکتور حجم کالا، زمان تحویل کالا و ارزش کالا تعیین میشود که هرکدام از روشها باتوجهبه نیاز افراد کاربرد دارد و هیچ یک نسبت به دیگری برتری ندارد؛ بنابراین برای انتخاب بهترین روش حمل هوایی ابتدا باید از خصوصیات این روشها آگاهی پیدا کنید. روشهای حملونقل هوایی بارانداز:
۱. پرواز چارتر
این نوع پرواز برای جابهجایی مسافر و حمل کالا کاربرد دارد. چارتر هوایی به پروازی گفته میشود که تمام صندلیهای یک هواپیما بهصورت یکجا در اختیار یک شرکت هواپیمایی قرار میگیرد. این روش از حملونقل، کوتاهترین مسیرها را برای رفتوآمد انتخاب میکند تا در ترافیک هوایی گیر نکند.
از مهمترین مزایای روش چارتر میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- صرفهجویی در مصرف هزینهها
- مسیر کوتاهتر نسبت به سایر انواع روش حملونقل هوایی
- امکان رزرو گروهی
- امکان رزرو مدتدار
- دربست اجارهکردن هواپیما برای مدتزمان مشخص
نکته قابلتوجه این است که تنها آژانسهای خصوصی و گردشگری از پرواز چارتر استفاده نمیکنند، بلکه ارگانها، باشگاههای ورزشی، نهادهای دولتی، ادارهها و غیره هم استفاده میکنند.
۲. پرواز سیستمی
تفاوت اصلی پرواز سیستمی با پرواز چارتر در برنامه زمانی، هزینه بلیت و شرایط سنی است؛ بهگونهای که در پرواز سیستمی برنامه و هزینه پروازها در طول ماه مشخص بوده و امکان تغییر آن توسط مسافران وجود دارد. نکتهای که در مورد بلیتهای سیستمی وجود دارد این است که هر چه دیرتر اقدام به خرید آن کنید، قیمت بلیت گرانتر میشود.
۳. پرواز بازرگانی
این روش حملونقل هوایی فقط برای حمل محموله است. حملونقل به این روش دارای قواعد و قوانین خاصی است که توسط شرکت هواپیمایی ایران و شرکت هواپیمایی بینالمللی غیرنظامی ایکائو تعیین میشوند و سرپیچی از این قوانین سرپیچی از قوانین کشوری و بینالمللی است. پرواز بازرگانی دارای دو نوع فریت بار و
کارگو است. در نوع کارگو محمولهها توسط هواپیماهای باربری حمل میگردند که در زمان انجام این کار تمامی استاندارهای ایمنی لازم رعایت میشود و نیازی نیست که از این بابت هیچگونه نگرانی داشته باشید؛ اما در پرواز بازرگانی فریت، کالا توسط مسافر حمل میگردد.
عوامل درگیر در حملونقل هوایی
در انجام حملونقل هوایی تعدادی از افراد به طور مستقیم و غیرمستقیم درگیر هستند که در ادامه به معرفی آنها و نوع درگیری این افراد در زمان حملونقل هوایی به طور کامل خواهیم پرداخت.
صاحبان بار: صاحبان بار اولین دسته افرادی هستند که در هنگام حملونقل هوایی درگیر میشوند، البته درگیری آنها در این موضوع بهصورت غیرمستقیم و از طریق شرکتهای باربری یا حملونقلکننده کالا است و خودشان به طور مستقیم در این موضوع دخیل نیستند.
شرکتهای باربری: پس از اینکه بار به دست شرکت باربری میرسد، بر اساس سفارش مشتری و زمانبندی رسیدن بار، این شرکت باید تعیین کند که از چه نوع روشی برای انجام این کار استفاده کند. اگر فاصله شهر مقصد خیلی دور باشد، به طور معمول این مجموعهها حملونقل هوایی را بهعنوان بهترین گزینه انتخاب میکنند تا بتوانند بار در سریعترین زمان ممکن به دست صاحب آن در شهر دیگر برسانند.
شرکتهای هواپیمایی: شرکتهای هواپیمایی سفارش حمل بار را از مجموعههای باربری میگیرند و باید آن را در زمان تعیینشده انجام دهند. درگیری این افراد در این موضوع مستقیم است و وظیفهی سنگینی در این حوزه برعهده دارند که باید آن را بهترین شکل ممکن انجام دهند.
خلبان هواپیما: خلبان هواپیما وظیفه دارد تا بار تحویلدادن شده در هواپیمایش را بهصورت سالم و بدن هیچگونه آسیبدیدگی تحویل مدیران فرودگاه مقصد دهد تا آنها کارهای لازم برای آن را انجام دهند.
مأموران گمرک: پس از اینکه بار به مقصد رسید، توسط مأمور گمرک مدارک و مجوزهای مربوط به آن چک میشود تا بعد از آن بتواند ترخیص شود و به سمت مقصد مشتری نهایی در آن شهر موردنظر برود. البته باید توجه داشته باشید که در هنگام ترخیص کالا، به طور معمول، هزینه و کارمزد نیز گرفته میشود که باید بروی هزینههای کل محاسبه گردد.
انواع هواپیمای حمل بار
در حملونقل هوایی، دو نوع هواپیمای مختلف کورداستفاده قرار میگیرد که در مطب زیر به هر دو نوع آنها اشاره کردهایم.
هواپیمای مسافربری PAX: هواپیمای مسافربری PAX در حقیقت یک هواپیمای بازرگانی است؛ یعنی برای حمل بار استفاده میشود، البته قابلیت حمل مسافر هم دارند. قسمت بار این هواپیماها، به ترتیب موارد زیر اولویتبندی شده است.
- بستههای پستی دیپلماتیک
- چمدان مسافران
- بارهای مربوط به پیک
- بارهای عمومی
هواپیماهای باربری CAO: هواپیماهای باربری CAO فقط برای حمل بار استفاده میشود و امکان حمل هیچگونه مسافری را ندارد. ظرفیت این هواپیما نسبت به هواپیمای مسافربری PAX برای حمل بار بیشتر اما از نظر قیمت گرانتر است.
مزایای حمل و نقل هوایی:
حمل و نقل هوایی، به محض ورود به بازار تحول شگرفی در صنعت حمل و نقل ایجاد کرد. در قدم اول بررسی مزایا و معایب حمل و نقل هوایی، مزایای آن را بررسی میکنیم. این روش مزایای مختلفی همچون کاهش زمان حمل و نقل دارد که در ادامه به آنها میپردازیم.
سرعت: یکی از مزایای جدی حمل و نقل هوایی سرعت بالای آن است. هوایپما به علت تکنولوژی پیشرفته و سرعت بالا امکان جابهجایی سریع بین دو نقطه را فراهم میکنند. معمولا هواپیماهای مسافربری سرعتی بین ۰.۸ تا ۰.۹ ماخ دارند. این سرعت حدودا بین ۸۵۰ تا ۹۵۰ کیلومتر بر ساعت میباشد.
بدون مانع بودن: یکی از مزایای حمل و نقل هوایی که روی سرعت آن تاثیر جدی دارد، بدون مانع بودن آن است. به عنوان مثال در حمل و نقل زمینی موانعی برای سرعت حمل و نقل وجود دارد، این موانع مواردی همچون، ترافیک، مشکلات جادهای و مواردی از این قبیل است. حمل و نقل هوایی در مقایسه با بقیه انواع حمل و نقل چنین مشکلاتی را ندارد.
مسیر مستقیم: در ادامه مزایا و معایب حمل و نقل هوایی باید به این نکته توجه کرد که هواپیماها معمولا در ارتفاع ۹۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰ متر از سطح زمین پرواز میکنند و همه
هواپیماها روی مسیرهای هوایی به سمت مقصد میروند. با توجه به این نکته، هواپیماها عمدتا بر روی یک مسیر مستقیم از مبدا به مقصد حرکت میکنند. این درحالی هست که در حمل و نقل ریلی یا زمینی و حتی دریایی، برای رسیدن به مقصد باید با توجه به شرایط همواره مسیری طولانیتر از فاصله مستقیم بین مبدا و مقصد طی شود.
امنیت: علیرغم تصورات عموم مبنی بر خطرناک بودن حمل و نقل هوایی، معمولا حمل و نقل هوایی امنیت بیشتری نسبت به سایر روشهای حمل و نقل دارد. به طور کلی نرخ حوادث در حمل و نقل هوایی نسبت به سایر روشها کمتر است. جالب است بدانید که چنانچه در سفرهای دچار حادثه شوید با احتمال ۹۵ درصد نجات پیدا خواهید کرد. این شانس به دلیل اقدامات و ویژگیهای امنیتی است که در هواپیماها تعبیه شدهاند. به عنوان مثال در بسیاری از هواپیماهای پیشرفته دنیا، ۲ عدد موتور کمکی در طرفین قرار داده شدهاست تا در هنگام حادثه برای موتورهای اصلی در طرفین هواپیما امکان پرواز تا زمانی که بتواند روز زمین بنشیند وجود داشته باشد. احتمال اینکه شما در حین رانندگی دچار حادثه شوید تقریبا معادل با یک در هزار است، این در حالی است که احتمال حادثه در پرواز هوایی یک در ۱۱ میلیون است.
راحتی و دسترسی آسان: یکی دیگر از مواردی که باید در بررسی مزایا و معایب حمل و نقل هوایی در دسته بندی مزایا به آن اشاره کرد راحتی و دسترسی آسان است. سرویسهای هواپیمایی همواره خدماتی منظم و در دسترس هستند. مسیرهای هوایی معمولا برنامهریزی های بلند مدت و ثابتی دارند. در واقع شما با استفاده از این سرویسها میتوانید برنامه ریزی درستی در مورد برنامههای حمل و نقل خود داشته باشید.
دیگر مزایا: چنانچه برای رساندن بار به مقصدی عجله زیادی دارید، در صورت تاخیر رسیدن بار به مقصد مشمول جریمه سنگین خواهید شد، قصد دارید محموله با ارزشی را در اسرع وقت به مقصدی برسانید یا برای رسیدن به مقصدی نیاز دارید هر چه سریعتر به مقصد برسید؛ حمل و نقل هوایی بهترین گزینه برای شماست.
معایب حمل و نقل هوایی
تا اینجای مقاله در بررسی مزایا و معایب حمل و نقل هوایی به طور خاص به مزایای این روش حمل و نقل پرداختیم. در ادامه به معایب حمل و نقل هوایی میپردازیم. این روش حمل مانند همه روشهای حمل و نقل معایبی نیز دارد که به عنوان مثال هزینه نسبتا بالا از معایب آن میباشد. در ادامه به بررسی بیشتر این معایب میپردازیم.
هزینه: به طور کلی در انواع روشهای حمل و نقل، حمل و نقل هوایی پرهزینهترین و گرانترین نوع حمل و نقل به حساب میآید. همین موضوع باعث میشود که حمل و نقل هوایی برای حمل هر نوع کالایی یا هر نوع سفری مناسب نباشد.
محدودیت ظرفیت: در کنار هزینه بالا که به عنوان مهترین بخش از معایب حمل و نقل هوایی شناخته میشود، این روش حمل و نقل ظرفیت محدودی دارد. به نسبت روشهای دیگر حمل و نقل همچون دریایی، ریلی و زمینی این روش حمل و نقل ظرفیت کمتری دارد، همچنین هزینه زیاد آن باعث میشود که برای حمل کالاها در حجم زیاد یا وزن بالا گزینه مناسبی نباشد.
محدودیتهای امنیتی: نکته دیگری که در دستهبندی معایب از مزایا و معایب حمل و نقل هوایی جای میگیرد، محدودیتهای امنیتی حمل و نقل هوایی است. به طور کلی حمل و نقل هوایی، استانداردها و شیوه نامههای حمل و نقل هوایی اجازه حمل هرگونه کالا یا وسایل را نمیدهد. مسئله امنیت پرواز، آسیبها و خطرات احتمالی که ممکن است بارها به هواپیما بزنند در کنار خطراتی که ممکن است برای جان مسافران پدید آید؛ یک موضوع بسیار حساس است که در نتیجه آن حساسیتهای زیادی در مورد کالاهای مجاز برای حمل وجود دارد که نوعی محدودیت برای حمل و نقل هوایی ایجاد میکند.
عدم قطعیتهای احتمالی: حمل و نقل هوایی به شدت به شرایط جوی و آب و هوایی وابسته است، همین موضوع موجب عدم قطعیت میشود. به عنوان مثال به علت شرایط بد جوی، پروازها ممکن است چند ساعت تاخیر داشته باشند یا حتی کنسل شوند و به زمان دیگری موکول شوند
حملونقل هوایی به دلیل سرعت بالای ترانزیت محمولهها از محبوبیت بسیاری برخوردار است و افراد این روش را به سایر روشهای دیگر ترجیح میدهند. شما اگر قصد دارید که کالاهای خود را با این روش از یک شهر، به شهر دیگر ارسال کنید، میتوانید با شرکت حمل و نقل بین المللی جهان گردان خراسان تماس بگیرید تا در مورد جزئیات آن باخبر شوید. این شرکت به جهت داشتن سابقه کاری طولانیمدت در زمینه حملونقل هوایی سفری ایمن را برای شما پیشبینی خواهد کرد و شما کافی است هزینه سفر را طبق وزن بار یا نوع انتخاب حمل آن پرداخت کنید.
