در دنیای پیچیده و بین‌المللی حمل‌ونقل کالا، تنها زیرساخت‌ها و ناوگان کافی نیستند؛ قوانین و مقررات بین‌المللی نقش حیاتی در تسهیل، استانداردسازی و ایمن‌سازی جابجایی کالا ایفا می‌کنند. از همین رو، شناخت دقیق کنوانسیون‌ها، مقررات و نهادهای بین‌المللی مانند ایناد (UNCTAD)،کنوانسیون CMR، مقررات اینکوترمز، و اسناد مرتبط با سازمان‌های تخصصی مانند ICAO، IMO و IRU برای هر فعال حوزه لجستیک ضروری است.

اسناد (UNCTAD) چیست؟

UNCTAD مخفف «کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل» است که یکی از ارکان کلیدی در تنظیم اصول تجارت بین‌المللی، توسعه پایدار حمل‌ونقل، و حمایت از کشورهای در حال توسعه در فرایند جهانی‌سازی اقتصادی است. ایناد در تدوین توصیه‌نامه‌ها، مطالعات و ابزارهای حقوقی در حوزه حمل‌ونقل بین‌المللی و حقوق تجارت تأثیرگذار بوده است.

مقررات کلیدی در حمل‌ونقل بین‌المللی:

1. اینکوترمز (Incoterms)

قوانینی استاندارد برای تعیین مسئولیت فروشنده و خریدار در خصوص حمل‌ونقل، بیمه، هزینه‌ها و ریسک‌ها در معاملات بین‌المللی. توسط اتاق بازرگانی بین‌المللی (ICC) تدوین می‌شود. آخرین نسخه آن Incoterms 2020 است.

2. کنوانسیون CMR

کنوانسیون بین‌المللی مربوط به حمل‌ونقل جاده‌ای بین کشورها. شرایط بارنامه جاده‌ای، مسئولیت شرکت حمل‌ونقل، خسارت‌ها، تأخیر و حقوق گیرنده را مشخص می‌کند.

3. کنوانسیون‌های حمل‌ونقل دریایی

• قانون لاهه – ویزبی (Hague-Visby Rules)

• قانون هامبورگ (Hamburg Rules)

• قانون روتردام (Rotterdam Rules)

این مقررات مسئولیت‌های متصدیان حمل‌ونقل دریایی، زمان دعاوی و خسارات وارده به کالا را تعیین می‌کنند.

4. کنوانسیون ورشو و مونترال (هوایی)

این کنوانسیون‌ها چارچوب حقوقی حمل‌ونقل هوایی بین‌المللی، بارنامه هوایی، مسئولیت ایرلاین‌ها و جبران خسارات را تنظیم می‌کنند.

5. کنوانسیون TIR

برای ترانزیت بین‌المللی کالا با کامیون در کشورهای مختلف. با استفاده از دفترچه TIR می‌توان از مرزها عبور کرد بدون اینکه در هر کشور گمرک پرداخت

شود. سازمان IRU (اتحادیه بین‌المللی حمل‌ونقل جاده‌ای) بر آن نظارت دارد.

6. کنوانسیون COTIF

برای حمل‌ونقل بین‌المللی ریلی. سازمان OTIF مسئول تدوین این مقررات است و کشورهای عضو آن حمل‌ونقل ریلی مشترک دارند.

نقش سازمان‌های بین‌المللی

• IMO: سازمان بین‌المللی دریانوردی، مقررات ایمنی دریایی، آلودگی، کنوانسیون SOLAS و MARPOL

• ICAO: سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی؛ تنظیم استانداردهای حمل‌ونقل هوایی

• IRU: اتحادیه بین‌المللی حمل‌ونقل جاده‌ای؛ مدیریت اسناد TIR و استانداردهای حمل جاده‌ای

• UNCITRAL: کمیسیون حقوق تجارت بین‌الملل سازمان ملل؛ تدوین قوانین متحدالشکل از جمله کنوانسیون بیع بین‌المللی

چرا این مقررات اهمیت دارند؟

• جلوگیری از اختلافات حقوقی بین طرفین

• ایجاد شفافیت در قراردادهای حمل‌ونقل

• افزایش ایمنی کالا و جان افراد

• تسهیل ترخیص گمرکی و عبور از مرزها

• حفظ منافع شرکت‌های حمل‌ونقل، بیمه‌گران و بازرگانان

• ایجاد زبان مشترک حقوقی بین کشورها

پس، لجستیک بین‌المللی بدون چارچوب قانونی نمی‌تواند پایدار، ایمن و منظم باشد. آشنایی با کنوانسیون‌های حمل‌ونقل، از CMR تا TIR و از اینکوترمز تا مقررات هوایی، نه‌تنها برای مدیران شرکت‌های حمل‌ونقل بلکه برای صادرکنندگان، واردکنندگان، کارشناسان بازرگانی و وکلای حوزه تجارت بین‌الملل ضروری است